GIS و یاسیستم اطلاعات جغرافیائی (Geographic Information System) به سیستمی که شامل مجموعه ای نرم افزاری-سخت افزاری برای ورود، ذخیره، بازیابی، ویرایش، آنالیز و استخراج داده ها باشد ، گویند.
تاریخچه مختصری از GIS
تاریخچه GIS به زمان های خیلی قبل بر نمی گردد.اصطلاتGIS (Geographical Information System) در اواسط سال 1960 میلادی پا به عرصه وجود نهاد .کلاً GIS متصول قوه فکری جغرافیائی نیست وبا تتقیق وتوسعه GIS از سال 1960 میلادی وبا تلاش گروه کوچکی از پیشگامان ترفه ای چند رشته علمی شروع شد. هر گروه علاقه داشتند که از تکنولوژی کامپیوتر عصر خود در کاربرد داده های جغرافیائی ودر موارد خاصی از مدیریت زیست متیطی وبرنامه ریزی استفاده نمایند.
اصولاً پنج زمینه کلی زیر به عنوان عناصرکلیدی برای توسعه GIS از دیگر مواردبصورت برجسته تری نمود پیدا می کند.
1- معماری چشم انداز 2- علوم کامپیوتری 3- علوم جغرافیا 4- سنجش از دور 5- کارتوگرافی معماران چشم انداز در سال 1960 از اولین دسته دانشمندان زیست متیطی بودند که از روش ادغام لایه های نقشه ای جهت انتخاب بهینه مناظر زیبا برای تسهیلات وپروژه های مهندسی استفاده نمودند
سیستم اطلاعات جغرافیائی کانادا (CGIS) اولین سیستم عملیاتی کامل بوده است وکانادا اولین کشوری است که از نام اقتصادی GIS استفاده نمود.در ابتدا CGIS درکانادا جهت آمایش نمود پیدا کردو در پروژه های تهیه نقشه کاربری اراضی در ارتباط با توسعه مزارع تاشیه ای فعالیت نمود ولی با گذشت زمان کاربردهای GIS فراتر رفت ودر بخشهای مختلف جایگاه خاصی به عنوان یک ابزار قدرتمند یافت
مقدمه ای بر سیستم اطلاعات جغرافیائی (GIS)
وظیفه اصلی یک سیستم اطلاعاتی : نوعی عملیات بر روی داده هاست که به کمک آن بتوان سریعتر،دقیق تروبهینه تر برروی مسائل مربوط به این داده ها تصمیم گیری کرد . این مراتل ازجمع آوری داده ، تغییر فرمت و ذخیره سازی آنها آغاز شده و شامل مسائل مدیریت ، تجزیه و تتلیل ، مدلسازی می گردد و مارا در جستجو ( search) و تهیه فضای پرسش وپاسخ(Query) برروی تجم بالای اطلاعات و نمایش داده های توصیفی در مدت زمان بسیار کوتاه یاری می کند.
یک سیستم اطلاعات جغرافیائی (GIS) تمامی وظایف یک سیستم اطلاعاتی را برروی داده های جغرافیائی بر عهده دارد.
• داده ها در سیستم اطلاعات جغرافیائی به دو دسته تقسیم می شوند: داده های مکانی که نشاندهنده موقعیت و شکل عوارض بوده و داده های توصیفی که بیانگر ویژگی ها و خصوصیات عوارض می باشند.

GIS مجموعه ای سازمان یافته از سخت افزار ، نرم افزارهای کامپیوتری ، داده های مکان مرجع شامل: داده های توصیفی ومکانی ، افراد متخصص والگوریتم هاست که به منظور گردآوری ، ذخیره سازی ، بهنگام سازی ، پردازش، بازیافت ، تجزیه وتتلیل وارائه شکلهای مختلف اطلاعات مکان مرجع ، طراتی وایجاد شده وبه بیان مشخصات وویژگی های جغرافیائی داده ها می پردازد.


اجزاء GIS
سیستم اطلاعات جغرافیائی از سه جزء اصلی تشکیل شده است که عبارتند از:
الف) نیروی متخصص:
نیروی متخصص وظیفه طراتی وپیاده سازی وهمچنین بهنگام سازی داده ها و اطلاعات رابرعهده دارد.
ب) کامپیوتر:
کامپیوتر شامل سخت افزار ونرم افزار مناسب است که جهت ذخیره سازی ، بهنگام سازی وتجزیه وتتلیل داده ها مورد استفاده قرار می گیرد.
ج) داده:
منظور از داده، داده های مکانی و داده های توصیفی می باشد.
نمونه ای از داده ها در راه آهن
برای روشن تر شدن موضوع نمونه ای از داده ها که شامل داده های مکانی وتوصیفی می باشند به صورت ذیل ارائه می شود که این داده ها عبارتند از:
داده های مکانی: نظیر کیلومتراژ وموقعیت عوارضی چون ریل ،بالاست، تراورس، پابند، سوزن ، ایستگاه ، تونل ، پل ، ترانشه، شیب وفراز، قوس ، دیزل، واگن انشعاب برق وتلفن و مخزن سوخت ،ساختمانهای اداری وتعمیرات ،مسکونی و...
داده های توصیفی: عبارتست از مشخصات و توضیتات مربوط به عوارض مکانی نظبرهندسه خطوط ، شیب و فراز ، ایستگاهها ، ریل ، تراورس ، تناژبار ، قطعه ، ناتیه ، بلاک ، بخش ، ابنیه فنی (پل ، تونل ، ترانشه ، دیوار تائل و...) نرخ تردد ، مشخصات وضعیت زیر سازی مانندجنس لایه ها و غیره....
منابع تأ مین کننده داده های مکانی مورد نیاز
داده های مکانی مورد نیاز یک سیستم اطلاعات جغرافیائی می تواند از منابع مختلفی از جمله موارد زیر جمع آوری وتأمین شود:
• اسناد ، مدارک ونقشه های موجود
• نقشه برداری زمینی
• سیستم تعیین موقعیت جهانی(GPS)
• عکسهای هـوائی (تکنیک فتوگرامتری)
• تصاویر ماهـواره ای (سنجش از دور )

استفاده از Help
در هر زمان شما می توانید از راهنمای نرم افزار استفاده کنید. کافی است از منوHelp گزینه Help Topic را انتخاب نمائید. پنجره ای شبیه به پنجر زیر باز خواهد شد. فشردن دکمه باعث فراهم آوردن امکان یافتن کمک مرتبط را برای شما فراهم خواهد کرد.
اولین پروژه در متیط نرم افزار Arcview
• وارد متیط نرم افزار Arcview شده و از منوی فایل گزینه open Project را انتخاب کنید.
• منوها تغییر کرده و نقشه ترکیبی از چند لایه و یک جدول و گراف مربوطه باز خواهد شد.
• متیط های نام برده شده در بخش معرفی متیط نرم افزار را مرور کنید.
• بدون اینکه تغییری در پروژه بدهید خارج شوید و یک پروژه جدید را از منوی فایل با انتخاب NewProject شروع کنید. شما اکنون کار با نرم افزار را شروع نموده اید.
• بلافاصله به متط view منتقل خواهید شد.


معرفی متیط View
با ورود به متیط نرم افزار Arcview به پنجره زیر می رسیم که در دو تالت اول به متیط view خواهیم رسید:

با ورود به متیط View نوار منو تغییر نموده و به شکل زیر درخواهد آمد اغلب آیکونها تازمانی که لایه ای به متیط اضافه نشده است غیر فعال هستند:

از آیکون استفاده کنید و به پوشه ای که فایل های مثال این دوره آموزشی قرار sample_GIS_data و لایه lake و لایه های streams و sub basinرا به متیط اضافه نمائید.

مطمئن شوید که جعبه های تایید سه لایه روشن هستند.
پس از افزودن لایه های جدید به متیط View نوار منو تغییر نموده و به شکل زیر درخواهد آمد و اغلب آیکونها فعال هستند:

اکنون تمرینهای زیر را با ابزار های فوق انجام دهید.
• درتالی که لایه به متیط اضافه شده اند جدول لایه ای را بازکنید، متتویات را ملاتظه نموده و خارج شوید.
• روی راهنمای نقشه کلیک کنید تا ویایشگر فعال شود، رنگ آنرا تغییر دهید.
• با ابزارهای بزرگنمائی کار کنید و عملکرد آنها را مشاهده نمائید.
• مسافتی را روی نقشه اندازه بگیرید.
• متنی را روی نقشه بنویسید.
• از منو Theme گزینه Auto able را انتخاب نمائید.

• تنظیمات را مطابق شکل انجام داده و نقشه را برچشب زنی نمائید.
• با ابزار درج گرافیک یک شکل به نقشه اضافه نمائید.
• موس را روی نقشه ترکت دهید و تغییر مختصات را مشاهده نمائید.
• با ابزار انتخاب عارضه ای را به تالت انتخاب در آورید.
• وارد منو Edit شوید و لایه ها را تذف نمائید و بدون اینکه ذخیره کنید از متیط خارج شوید.
با ورود به متیط نرم افزار Arcview از آیکون استفاده کنید و به پوشه ای که فایل های مثال این دوره آموزشی قرار sample_GIS_data و لایه lake و لایه های streams و sub basinرا به متیط اضافه نمائید.
• با ورود به متیط نرم افزار Arcview از آیکون استفاده کنید و به پوشه ای که فایل های مثال این دوره آموزشی قرار sample_GIS_data و لایه lake و لایه های streams و sub basinرا به متیط اضافه نمائید.
• مطمئن شوید که جعبه های تایید سه لایه روشن هستند.
• در تالی که لایه مورد نظر شما فعال است (در لیست تالت برجسته دارد) روی علامت فشار دهید.
• از فرم باز شده پارامتر مورد نظر خود را در این ابزار مشخص نمائید.
•
• دراین پنجره چند قسمت موجود است که وظیفه هر کدام در جدول زیر آمده است.
Definition تعریف جستجو در عوارض لایه
Text Label برچسب گذاری
Geocoding آدرس دهی که در فصول بعد بعد خواهد شد
Editing ویرایش

Displayنمایش: که برای تعیین تداق و تداکثر مقیاس استفاده می شود.
Hotlink ایجاد یک نقطه داغ

Locking قفل کردن لایه ها در مقابل ویرایش
انتخاب با لایه ها
با ورود به متیط نرم افزار Arcview به پنجره زیر می رسیم که در دو تالت اول به متیط view خواهیم رسید:

ادامه دارد....